enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak

Stonewall: LGBT+ hakları açısından bir dönüm noktası olan ve milyonlarca kişinin hayatını değiştiren ayaklanma

Tom Geoghegan – BBC, Washington ABD’de bundan tam 52 yıl evvel polisin New York’taki bir eşcinsel barına düzenlediği baskın bugün LGBTİ …

Stonewall: LGBT+ hakları açısından bir dönüm noktası olan ve milyonlarca kişinin hayatını değiştiren ayaklanma
Ekip Türkiye
Dünya
29.06.2021
0
A+
A-

Tom Geoghegan – BBC, Washington

ABD’de bundan tam 52 yıl evvel polisin New York’taki bir eşcinsel barına düzenlediği baskın bugün LGBTİ+ hakları açısından bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. O devrin şahitleri, yarım düzine kadar polisin yaptığı bu baskının gelecek nesilleirn hayatını şekillendirecek bir harekete yol açacağından habersizdi.

Mark tek bir taş bile atmadı. Polis memurlarına karşı çıkmadı. Lakin tahminen de kurşun kadar tesirli bir şeyi vardı: tebeşir

Stonewall Inn barının dışında kaos yaşanıyır, polise bozuk para ve şişeler atılıyordu.

Evsiz genç, üste gerçek yürümeye başladı ve kaldırıma üç söz yazdı. Sonra birebirini yolun daha üstündeki tuğla duvara da yaptı.

Tarihi değiştiren o üç söz “Yarın gece Stonewall” idi.

Mark tarafından yazılan bu kolay bildiri, Marty Robinson’ın gelişmeleri yayma, resen başlayan bu başkaldırıyı daha büyük bir aksiyona dönüştürme teşebbüsüydü.

Bundan bir saat evvel polis Greenwich Village semtindeki barı bir haftada ikinci sefer basıyordu. Fakat bu sefer bir Cuma gecesi saat 01.00’de, tam da kalabalık olduğu sırada.

Yüklü olarak lezbiyen, gay, trans ve konutundan kaçmış başka gençlerin oluşturuduğu yaklaşık 200 müşteri Christopher sokağına atılmışlardı.

Kalabalık, güvenlikleri için içeriye saklanmış polislere saldırıyordu. Eşcinseller polisten kaçmaya alışkındı fakat bu sefer, saldıran onlardı, kaçanlar ise üniformalılardı.

LGBT+ hakları hareketi o gece başlamadı lakin ilerleyen saatler ve günlerde olacaklarla güçlenecekti. Ve o vakitten sonra atılan bütün adımlar, örneğin eşcinsel evliliklerinin yasallaşması ve daha hoşgörülü bir toplum, polisle çatışan gençlere ve sonrasındakileri organize eden eylemcilere borçlular.

1960’ların ABD’sinde eşcinsel erkek ve bayanlar yasa dışıydı, zımnilik ve kaygı içerisinde yaşıyorlardı. Tabipler tarafından kaçık, dini önderler tarafından ahlaksız, hükümet tarafından iş göremez, televizyoncular tarafından yağmacı, polisler tarafından hatalı olarak etiketleniyorlardı.

Pekala onları 28 Haziran 1969’da ansızın karşı koymaya teşvik eden neydi?

Yıllar süren dışlanma

Ayaklanmanın olduğu periyotta, erkek ya da bayanların kendi ortasında, isteğe dayalı cinsel ilgi ABD’nin Illinois eyaleti haricindeki bütün eyaletlerinde yasa dışıydı.

Eşcinseller federal hükümet ya da orduda çalışmıyorlardı ve cinsel tercihinizi açıklamanız, sizi hukuk ya da tıp üzere pek çok meslekten yoksun edebilirdi.

New York eyaletindeki kanunlar, ABD’nin pek çok eyaletinden eşcinsel bayan ve erkeğin New York’a taşınmasına karşın – tahminen de tam da bu yüzden – bilhassa yüksek cezalar öngörüyordu.

Her yıl binlerce kişi “doğanın gereğine karşı cürümler,” kabahat işlemeye teşvik ya da gayriahlaki davranışlar gerekçesiyle gözaltına alınıyordu. Ne giydiğiniz bile polisle başınızın kaygıya girmesine yol açabiliyordu – cinsiyetinize uygun görülen üç kesim kıyafetten azı, sizi kelepçeletebiliyordu.

Yale Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Profesör William Eskridge, eşcinsellerin bunu engelleyecek siyasi gücü olmadığı için, çok fazla öfkenin olduğunu söylüyor:

“Tutuşmayı bekleyen dinamit fıçısı üzereydi.”

Genç eşcinsellerin siyasilere mektup yazmak ya da imza kampanyası düzenlemek istemediğini, savaş zıddı ya da siyahilerin yahut bayanların aksiyon yollarını seçtiğini anlatıyor Profesör Eskridge:

“Sokağa dökülün ve olay çıkarın. Saldırın, saldırın, saldırın.”

Onlara barlar ya da gece kulüpleri de sığınak olamıyordu.

New York kentinde alkol satışına yönelik yasalar, eşcinsel erkek ve bayanlara alkol satmayı, yerin “uygunsuz” bulunmasına ve kapatılmasına yol açabilecek biçimde yorumlanıyordu.

Tıpkı cinsiyetten biriyle dans etmek “ahlaksız davranış” olarak görülebiliyordu.

Kentteki eşcinsel barlarına yönelik baskınlar 1960’ların başında başladı.

Mafya bunun üzerine bu barların yönetimini üstlendi, su katılmış içkilere daha fazla para isteyerek ve yetkililere rüşvet vererek.

Mafyanın bu sömürüsüne karşın, Stonewall Inn’in yöneticileri burayı LGBTİ topluluğunun kendilerini tabir edebilecekleri ve duygusal yakınlaşmada bulunabilecekleri, bir nevi ender bulunan sığınak olarak görüyorlardı. Yalnızca burada bir dans pisti bile vardı.

1969’un yazında, belediye başkanlığı seçimlerinden çabucak evvel, Stonewall açık bir maksat haline geldi ve baskınların sıklığı arttı.

Hatalılar tarafından yönetim ediliyordu ve lisanssız alkol satıyordu. Mafyanın varlıklı müşterilerine şantaj yaptığına dair dedikodular da vardı.

Lakin polis binaya geldiğinde, neye giriştikleri hakkında hiçbir fikirleri yoktu – yalnızca yakın devirde meydana gelen baskınlar nedeniyle değil, tıpkı vakitte düzenlenen akınlar nedeniyle de oluşan mağduriyet hissi aşikardı.

Yazın en sıcak gecesinde alev alması için tek bir kibrit gerekiyordu.

‘Geri saldırıyorduk’

Ortalarında New York Polis Departmanı’nın kamu ahlakı kısmında çalışanların da olduğu yaklaşık 6 polis memuru bara girdi. Müşteri üzere görünen meslektaşları çoktan içerideydi.

Işıklar yandı, müzik durdu ve polis insanlardan dışarı çıkarken kimliklerini göstermelerini istedi. O vakitler 23 yaşında olan Robert Bryan, birinci başta atmosferin şenlik havasında olduğunu söylüyor. Olay yerine baskından çabucak sonra varmış. “Gülüşmeler ve şakalaşmalar vardı. Beşerler barın dışına poz ve selam vererek çıkıyorlardı.”

O vaktin haberlerine nazaran, lezbiyen müşterilerin kimileri erkek polis memurları tarafından barda taciz edildi ve aşağılandı. Bardan çıkan lezbiyen bir bayanın polis tarafından sertçe otomobile bindirilmek istenmesiyle atmosfer değişti. Küçük demir paraların atılmasıyla başlayan protestolar, taş ve şişelerin atılmasıyla sürdü.

Bryan bir polise tekme atma teşebbüsü sonrasında kovalanırken, polisin bara girerek, eline geçirdiği herkesi dövmeye başladığını anlatıyor.

Bryan, “Yoğun hislerin yaşandığı, adrenalin dolu bir andı, büsbütün akıldışı” diyor. “Tanrı biliyor ki yalnız olsaydım asla bir polise tekme atamazdım. Sonunda karşı koyuyorduk ve bu beni heyecanlandırıyordu.”

Çevik kuvvet polisi meslektaşlarını kurtarmak için geldi, lakin şiddet bir müddet daha devam etti. En az 1 polis memuru başından aldığı yara nedeniyle hastaneye kaldırıldı. 13 hareketçi gözaltına alındı.

Bir sonraki akşam ise daha büyük bir kalabalık vardı – Marty Robinson’ın tebeşirinin yararı olmuş olabilir, fakat gün içerisinde broşürler de dağıtıldı.

Bu sefer daha da şiddetliydi ve polis de biber gazı kullandı. Çöp kutuları ateşe verildi ve polise atıldı. Protestolar dört gece daha bu formda devam etti.

Ayaklanma sonlandığında akıldaki soru şuydu: Artık ne olacak?

Özgürlüğe birinci adımlar

25 yaşındaki Martha Shelley ayaklanmadan tam 1 ay sonra Stonewall yakınlarındaki bir parkta bulunan bir çeşmenin üzerine tırmandığında, hayatından kaygı etti. Ancak birkaç yüz şahıstan oluşan kalabalığa değerli bir iletisi vardı – gölgelerden çıkıp, güneş ışığında yürümek.

Artık 75 yaşında olan Shelley o güne dönüp baktığında, “Ürkütücüydü” diyor. “Vurulabileceğimin farkındaydım.”

Onun davetinden ve Marty Robinson’ın coşkulu konuşmasından sonra daima birlikte, el ele ve slogan atarak, Stonewall Inn’e yürüdüler. Oraya vardıklarında, kalabalıktan dağılmalarını istedi. Daha fazla şiddet olaylarının yaşanmasından korkuyordu.

Bu, New York’ta eşitlik talep eden eşcinsellerin birinci sefer özgür bir formda yürümesiydi.

Stonewall’dan evvel aktivistler topluma ahenk sağlamaya ve gemiyi sarsmamaya çalışıyorlardı. Lakin ayaklanmadan sonra, nazik ricalar öfke dolu taleplere dönüştü. Shelley ve Robinson tarafından düzenlenen yürüyüş, bir sonraki yıl düzenlenecek birinci onur yürüyüşü kadar tarih kitaplarında yer almıyor.

Fakat kıymeti çok büyük. Birinci yürek verici adım atılmıştı.

Organize olmak

Bu yeni atmosfer en âlâ Stonewall’un yol açtığı en kıymetli itici güçte beden buldu – Eşcinsel Kurtuluş Cephesi (GLF)

Birkaç hafta içerisinde kuruldu ve tek bir varlıktan çok daha çok kümelerin gevşek bir birlikteliği üzereydi.

İsim, Vietnam’daki Ulusal Kurtuluş Cephesi’ne bir göndermeydi.

Shelley, “Sonrasında organize olmasaydık, bu ayaklanma hiçbir işe yaramayacaktı” diyor.

Eşcinsel Kurtuluş Cephesi yalnızca birkaç yıl varlık gösterdi fakat o periyot uğraş edilecek bir dizi sıkıntıyı ele alarak büyük bir muvaffakiyet gösterdi.

Shelley, “En kıymetlisi kendi vücudun üzerinde denetimi sağlamaktı” diyor.

“Bu, özgür cinselliği, bayanların üreme haklarını, mahpusa girmeden uyuşturucu almayı ve ekonomik özgürlüğü” kapsıyordu. Irkçılık zıtlığını da bunlara ekliyor.

Ve bu özgürlükler de ırk, din ya da vatandaşlık durumu farketmeksizin herkese uygulanmalıydı.

GLF, Kara Panterler üzere periyodun en önemli isyancı örgütleriyle ittifaklar kurdu. Üyeleri birinci Onur yürüyüşünü organize etti ve Shelley’nin sokaklarda sattığı “Come out!” isimli bir gazete çıkarttı.

GLF toplantıları kaotikti ve atılması gereken adımlar konusunda derin görüş ayrılıkları vardı. Lakin örgütün kurulmasıyla yeni bir periyot başladı ve Gay Aktivistler İttifakı (GAA) ve Shelley’nin de kurucu üyelerinden biri olduğu radikal lezbiyen küme Lavender Menace’a giden yol açıldı.

Bir yıl sonra GLF Londra’da da kuruldu ve hareket global bir kimlik kazandı.

Birinci Eşcinsel Onur yürüyüşü

Şu anda dünya genelinde çok sayıda Onur hareketi yapılıyor. Lakin mütevazi bir formda başladı.

Ellen Broidy, Stonewall’dan kısa mühlet sonra, akşam yemeği yiyen üç arkadaş hak talebiyle daha radikal bir yürüyüş yapma fikrini konuştuğunu anlatıyor.

Christopher Street Kurtuluş Günü, Stonewall’dan tam bir yıl sonraydı ve Greenwich Village’ta başlayıp, Altıncı Cadde’den Central Park’a giden 51 blok boyunca sürdü. 3 ila 15 bin kişinin katıldığı belirtiliyor.

Broidy, en heyecan verici şeyin, yol üzerinde katılan insanların sayısı olduğunu söylüyor.

“Ana bildiri ‘Buradayız, eşcinseliz, buna alışın’. Ancak daha fazlasını hissettim. Devrimdeki rolümüzü oynuyarduk.”

“Ordu’da misyon alma hakkı ya da evlenebilmek için yürüdüğümüzü düşünmüyorum. Yani türel değişikliklerden çok, baskı sistemlerini yok etmekle ilgiliydi.”

Şiddet yaşanacağından o kadar eminlerdi ki, kimileri savunma sporları dersleri aldı. Lakin şiddet olmadı. Kısa müddet içinde öteki kentler de birebirini yaptı ve Londra’daki birinci aktiflik iki yıl sonra yapıldı.

Broidy “Doğal ve gerekliydi. Birinci olarak 1970’de New York’ta olmasaydı, Londra’da ya da Madrid’de ya da Mexico City’de olmazdı.” diyor.

Bugün siyasi bildirisi yeniden ortada fakat Onur aktiflikleri şu anda eşcinsel kültürünün müzik ve şirketlerin sponsorluğunda kutlanması üzere bir şey oldu.

Broidy, birtakım şeylerin kaybedilmiş olabileceğini düşünüyor.

“Bence karnaval otomobilleri, Citibank ya da American Airlines oladan daha güçlü bir aktiflik olurdu. Evet bir ilerleme var fakat kapitalist bir pazarda” diyor.

Elde edile ilerleme

Birinci Onur yürüyüşünden sonra, ilerleme suratı arttı. Sonraki on yılda gay ve lezbiyenlere yönelik kısıtlamalar kaldırıldı ve tıp bilimi, eşcinsellerin psikiyatrik tedaviye gereksinimi olduğu istikametindeki, uzun müddettir koruduğu görüşünü değiştirdi.

1977’de Harvey Milk, San Fransisco’da ABD’nin birinci seçilmiş açık eşcinsel yetkilisi oldu. İki yıl sonra Washington’a yapılan ulusal yürüyüşte 100 bin kişi yer aldı.

Eşcinsel alakaya ceza veren yasalar 1980’lerde iptal edildi ve eşcinsellik uygulamada yasal oldu. Fakat eşcinsel evlilik 2015’te federal seviyede tanınan bir hak oldu.

2019’da hala kat edilmesi gereken bir uzaklık var. Eşcinseller yeniden birçok eyalette işten kovulabiliyor.

Hak savunucuları Trump idaresinin, uğruna gayret verilen özgürlükleri geri alarak, ülkeyi geriye götürdüğünü de söylüyor.

Lakin birinci açık eşcinsel lider adayının ortaya çıkması, gelişmenin sürdüğüne işaret ediyor.

Aslında bu alanda kat edilen uzaklığın en uygun göstergesi, Pete Buttigieg’in alışılmadık soyadı ve Norveççe bilmesinin, cinsel yöneliminden daha fazla merak uyandırmış olması.

O gece polisle çatışan ya da sokakta yürüyen hiç kimse, bu gelişmeyi kestirim edemezdi.

Bu nedenle, “Stonewall: Eşcinsel İhtilalini ateşleyen isyan” kitabının müellifi David Carter, o gece mafyanın elindeki o bara yapılan polis baskınıyla nelerin ortaya çıktığını durup, düşünmek gerektiğini” söylüyor.

“İnsanlık tarihinde, bu kadar zaten olan bir hareketin, insanlık tarihinin gidişini bu kadar âlâ istikamette etkilemesi çok beklenmedik ve nadiren görülen bir şeydir.”

 

Kaynak: T24

ETİKETLER: , , , ,