Covid: Koronavirüs varyantları ne kadar bulaşıcı olabilir?

Şu anda, 2019 sonunda Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkana kıyasla koronavirüsün çok daha kolay, tahminen de iki kat daha kolay yayılan bir versiyonuyla karşı karşıya olduğumuz açık.

Birinci olarak İngiltere’nin Kent bölgesinde tespit edilen Alfa varyantı, bulaşıcılık açısından değerli bir evreydi. Artık ise birinci olarak Hindistan’da ortaya çıkan Delta varyantı daha da ileri bir kademeye işaret ediyor.

Bu, evrim iş başında demek.

Pekala, denetim altına alması giderek daha da zorlaşan yeni ve daha ileri varyantların hiç bitmeyen geçidini görmeye mahkum muyuz?

Bu noktada, virüsün çıktığı seyahati hatırlamaya bedel.

Virüs, yarasalardan bize geçti.

Imperial College London’dan viroloji uzmanı Pof. Wendy Barclay virüslerin insanlara geçtiklerinde başta “nadiren eksiksiz olduklarını” söylüyor ve “Yerleşiyorlar, çok düzgün vakit geçiriyorlar” diye de ekliyor.

Barclay, grip pandemilerinden Ebola’ya tipten çeşide geçiş yaptıktan sonra hızlanan virüs örnekleri olduğunu vurguluyor.

Reuters

Pekala, koronavirüs ne kadar ileri gidebilir?

Virüslerin saf yayılma gücünü kıyaslamanın en pak metodu R0 katsayılarına bakmak. Yani enfekte her kişinin, virüsü, bağışıklığı olmayan ve enfekte olmamak için rastgele bir ek tedbir almamış ortalama kaç şahsa bulaştırdığını incelemek.

Bu katsayı, pandemi Vuhan’da başladığında yaklaşık 2,5’tu ve Imperial College’taki modellemelere nazaran Delta varyantında 8’e kadar çıkabilir.

Getty Images Daha bulaşıcı Delta varyantının görüldüğü Hindistan’daki oksijen tüpleri.

Oxford Üniversitesi’nde viral evrim araştırmaları yapan Dr. Aris Katzoukaris, “Bu virüs bizi çok şaşırttı. Korktuğumuz her şeyin ötesinde. Bunun 18 ay içinde iki kere olması, her biri yüzde 50 daha bulaşıcı olan iki varyantın ortaya çıkması fevkalade bir değişim hızı” diyor.

Dr. Katsoukaris, R0 katsayısının nerelere tırmanabileceğini iddia etmenin güç olduğunu fakat gelecek birkaç yılda virüsün daha bulaşıcı olacağını net halde görebildiğini söylüyor. Başka virüslerin çok daha yüksek R0 oranları var ve bu alanda rekor sahibi olan kızamık hala büyük salgınlara yol açabiliyor.

BBC

Prof. Barclay, “R0 oranı daha da artabilir. Kime sorduğunuza bağlı olarak kızamığın R0 oranı 14 ile 30 ortasında değişiyor, bu virüste ne olacağını bilmiyorum” diyor.

Pekala, varyantlar bunu nasıl başarıyor? Virüs bulaşıcılığını birçok halde artırabiliyor;

• Hücrelerimize giriş metodunu geliştirmek
• Havada daha uzun müddet hayatta kalmak
• Hastaların daha çok virüs soluması ya da öksürmesi için viral yükü artırmak
• Bir öbür beşere geçme sürecinde değişmek

Alfa varyantının daha bulaşıcı olma prosedürlerinden biri, irterferon reaksiyonu ismi verilen bedene yabancı bir öge girdiğinde verilen alarmı geçmekte daha da iyileşmekti. Lakin bu, Yunan alfabesindeki tüm harfleri bitirip, son harf olan Omega’da artık durdurulamayacak bir canavarla karşılaşacağımız manasına gelmiyor.

Dr. Katzoukaris, “En nihayetinde hudutlar var ve tüm berbat mutasyonların birleşiminden oluşan harika bir virüs yok” diyor.

• Hindistan’da tespit edilen Delta varyantı İngiltere’de nasıl yayılıyor ve daha bulaşıcı mı?
• Hindistan varyantı İngiltere’de ‘baskın tip koronavirüs haline geldi’
• 2021’de Covid: Virüsle ilgili neler öğrendik?

Birebir vakitte, “Evrimsel alışveriş” diye bir kavram da var. Bir alanda düzgün olmak için, sıklıkla diğer bir alanda kötüleşiyorsunuz. Tarihteki en süratli aşılama programı, virüsün önüne farklı bir mani çıkartabilir ve bir diğer evrimsel tarafa gitmeye zorlayabilir.

BBC

Dr. Katzourakis, “Virüste aşılardan kaçınmakta uygunlaşmak için ortaya çıkan değişikliklerin, mutlak bulaşıcılık kabiliyetinden ödün vermeye zorlaması çok olası” diyor.

Katzourakis’e nazaran bağışıklık sistemini aşmak için E484K isimli bir mutasyon bulunan, fakat kök salamayan Beta varyantı bunun bir örneği. Fakat Delta varyantı, hem yayılmasını sağlayacak hem de bağışıklık sisteminden kısmen kaçınabilecek mutasyonlara sahip.

Koronavirüs nasıl bir istikamete yanlışsız gideceğini iddia etmek hala çok sıkıntı. Farklı virüsler, bulaşı sürdürmek için farklı teknikler kullanıyor. Kızamık birden yayılan, fakat geride ömür uzunluğu süren bir bağışıklık bıraktığı için daima enfekte edecek yeni beşerler bulmak zorunda olan bir virüs. Grip virüsünün R0 oranı ise çok daha düşük, 1’in çok az üzerinde fakat bağışıklık sisteminden kaçınmak için daima mutasyonlar geçiriyor.

Prof. Barclay, “Gerçekten çok enteresan, orta basamakta ve iddia edilemez bir yerdeyiz. Bir yıl sonra neler olacağını öngörmek zor” diyor.

Getty Images

Sık sık tez edilen, lakin bilim etraflarının çok katılmadığı bir şey daha var. Virüsün daha kolay yayılabilmek için Covid-19’u daha hafif geçirten bir hal aldığı. Bunun olması için virüs üzerinde çok az evrimsel baskı var. Virüs, enfekte ettiği insanı öldürmeden evvel bir sonraki beşere geçmiş oluyor. Ve en çok bulaşıyı gerçekleştirenler (gençler) çok hasta olmayanlar.

Aşılamanın düzgün gittiği güçlü ülkelerde, yaygın bağışıklık nedeniyle sonraki varyantların çok büyük bir sorun oluşturmayacağı umuluyor. Lakin bu daha bulaşıcı varyantlar, Covid’e karşı çabanın giderek daha zorlaştığı dünyanın kalanı için tam bir kabus.

Kaynak: T24