Çocuk Personelliği ile Gayret Günü: Oyun oynayacak vaktim olsun istiyorum, halka açık havuzlara gittiğimiz günler en keyifli günlerimdi

“Sokağa çıkma yasakları başlayınca, aileme ve erkek kardeşlerime yardım etmek için tekrar çalışmaya başladım.“

Bu kelamlar Bangladeş’te yaşayan 11 yaşındaki Imran’a ilişkin. Imran, başşehir Dakka’daki kağıt çanta üretimi bir atölyede çalışıyor.

Dünyanın öbür bir köşesi Bolivya’da durum farklı değil. 9 yaşındaki Valentinne, sabah 4’te işe başlıyor, annesi ile sokaklarda gece yarısına kadar mendil satıyor.

Dünyada çocuk personelliği ile çabada bugüne dek sağlanan ilerleme, geçtiğimiz yıllarda pandeminin de tesiriyle durma noktasına geldi.

Koronavirüs salgını nedeniyle, aileleri işlerini kaybeden ve okulları kapatılan çocuklar, meskenin gelirine dayanak olmak için çalışmaya yöneldi.

Çocuk personelliği son 20 yılda birinci defa arttı

Valentinne: Bütün bir yıl bir defa olsun okulumdan içeri ayak basamadım

Valentinne Mart 2020’de, okulu koronavirüs salgını tedbirleri nedeniyle kapatılınca eğitimini yarıda kesti.

Bugünlerde 23 yaşındaki annesi Nancy ile birlikte gece karanlık çökene kadar ayakkabı boyacılığı yapıyor.

Valentinne “Annem beni okula yazdırdı fakat bir gün bile sınıftan içeri giremedim. Okul araç gereçlerimi bile alamadım. Geçen yıldan kalan bir defterim var lakin içi bomboş. En çok da arkadaşlarımı ve oyun saatlerini özlüyorum.” diyor.

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), dünyada çocuk çalışanların sayısının son 20 yılda birinci kere artış gösterdiğini, son 4 yılda çocuk çalışanların sayısının 8,4 milyon arttığını açıkladı.

UNICEF ve Milletlerarası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ortak raporuna nazaran, son 20 yılda birinci defa çocuk personel sayısında artış görüldü.

2020’nin başından bu yana çocuk emekçilerin sayısının 160 milyona ulaştığı belirtilen raporda, koronavirüs pandemisinin milyonlarca çocuğu çalışmaya ittiği vurgulandı.

Raporda ayrıyeten, son 4 yılda çocuk emekçilerin sayısının 8,4 milyon arttığı, milyonlarca çocuğun pandemi sonucu çalışmak zorunda kalabileceği belirtildi.

UNICEF ve ILO, gelinen noktanın bu kadar ilerleme sağlanmışken geri adım atmak manasına geldiğini vurguladı.

Rapora nazaran, dünyada 5-11 yaş aralığındaki çocuk emekçi sayısında artış oldu, global çocuk emekçi sayısının yarısından fazlası da bu yaş aralığındaydı.

5 ile 17 yaş ortası çocuklar ortasında, fizikî ve ruhsal sıhhatleri ile güvenlikleri açısından tehlike yaratabilecek işlerde çalışanların sayısı 2016’dan beri 6.5 milyon artış göstererek 79 milyona ulaştı.

Gana’da yaşayan Jacob bu çocuklardan biri.

“Ben işe giderken eski okul arkadaşlarımı okula giderken görünce üzülüyorum“ Jacob, Gana

Jacob epeyce tehlikeli bir ortamda çalışıyor, ateşin yanında saatlerce çalıştığı üzere çok ağır yükler kaldırıyor

“Benim adım Jacob. 13 yaşındayım. Başşehir Gana’daki Chorkor’da bir balıkçı köyü olan Akr’da yaşıyorum.

Her sabah 4’te kalkıp teyzeme balık pişirip satması için yardım ediyorum. İşim, ateş yakmak, balıkları temizleyip, dev körüklere onları atmadan evvel de sıcak ızgaranın üstüne dizmek.

Teyzem daha çok balıkla geri dönene kadar akşama kadar tekrar tekrar bunları yapıyorum. Akşam 11’den sonra uyuyorum.

Pandemide kapatılan okulum yine açıldığında geri dönemedim zira kelam vermesine karşın teyzem üniformamı almayı daima erteledi. Eskisini de giyemem- kollarını fareler kemirmişti.

1 yıldan fazla oldu, ben hala evdeyim. Beş tane kız kardeşim var. Ben daha 8 yaşındayken annemi kaybettik. Akabinde babaannem bize baktı ancak o da iki yıl evvel öldü. Biz de teyzemin yanına yerleştik, onun için çalışıyoruz.

Sabah işlerimi tamamladığımda teyzem bana yemek paramı veriyor (1 dolardan az). Genelde banku (mısır ve manyoktan yapılan bir yemek) ve biraz da kızarmış balık alıyorum.

Çalışmak zorunda olmasaydım okula gitmek ve asker olmak isterdim. Okuyup yazma bilmeyenlere telefonlarına data girmelerinde yardım etmek için de okumak isterdim.“

Çocuk işçiliğinde görülen artışın pek çok nedeni var. Nüfus artışı, tekrarlayan krizler, çok yoksulluk ve yetersiz toplumsal müdafaa tedbirleri, bunlardan kimileri.

Aslında Asya ve Latin Amerika’da 2016’dan beri bir ilerleme görülmüştü fakat Covid salgını nedeniyle bu kazanımlar risk altında.

Sahraaltı Afrikası’nda geçtiğimiz 4 yılda 16.6 milyon çocuk daha çalışmaya başladı. Hatta bu bölgede çocuk emekçilerin sayısı, dünyanın geri kalanının toplamından fazla.

Çocukken çalışmak ömrünüzü etkiliyor, gelecek nesilleri da etkileyecek

UNICEF-ILO raporuna nazaran çocuk emekçilerin yaklaşık yüzde 70’i tarımda

BBC’ye konuşan UNICEF raporunun muharrirlerinden Claudia Cappa, “Çocuk personelliği yalnızca o çocuğu etkilemiyor, nesiller ortası bir tesiri de var. Çocuk okula gidebilse dahi şayet öğrenemiyor ve ilerleyemiyorsa, önüne çıkabilecek fırsatlar hudutlu olacak, yoksulluk çarkı da devam edecektir” diyor.

Valentinne, okumanın ehemmiyetinin farkında.

“Mesela biri sattığım mendilleri alınca ekleme çıkarma yapabiliyorum, ödeme hakikat mu diye bakıp gerekirse paranın üstünü veriyorum” diyor.

Valentinne’in annesi, uzaktan eğitime devam etmeye gelirinin yetmeyeceğini anlatıyor, “Telefonum eski, internet almak çok değerli. Param yetmiyor işte” diyor.

Öte yandan, çocuk personelliği erkekler ortasında kız çocuklara nazaran daha yaygın olsa da, (haftada en az 21 saat süren) konut işlerine bakıldığında, cinsiyetler ortası ayrım büyüyor.

Valentinne, kardeşlerinin bakımına da yardım ediyor:

“Öğle yemeğinden sonra annem işe geri dönünce konutta oturup erkek kardeşlerime bakıyorum. Onlarla parka gidip oyun oynamak istiyorum fakat pandemi yüzünden yapamıyorum. Halka açık havuzlara gittiğimiz günler en memnun günlerimdi, keşke o ana geri dönsem, yüzme öğrensem.”

Imran kağıt çanta üretiyor

UNICEF’ten Cappa, çocuk işçiliğin “duygusal gelişim ve çocuğun yeterli olma halini etkilediği üzere, fizikî ve ruhsal sıhhati da tehlikeye attığını” söylüyor.

Bangladeş’in başşehri Dakka’da yaşayan Imran, pandemiden evvel günde birkaç saat de olsa okula gidebiliyorken, pandemi nedeniyle büsbütün okulu bırakmış.

Pandeminin yükselmesi ile Imran’ın ailesi başşehri terk ederek süreksiz olarak bir köye yerleşmiş, Imran ise burada kalıp bir kağıt geri dönüşüm atölyesinde kağıttan çanta üretmeye, buranın sahibi ile yaşamaya başlamış.

Bu atölye de kapatılınca, UNICEF’in desteklediği bir çocuk muhafaza merkezine gitmeye başlamış. Imran, burada kendisine üç öğün yemek verildiğini, bazen de burada uyuduğunu anlatıyor.

Imran ailesi gittikten sonra da Dakka’da kalıp çalışmaya devam etmiş

Burada sıhhat hizmetlerine ve hijyen için gereken materyallere, kabiliyetlerini geliştirmeye yönelik aktivitelere erişimi mümkün olmuş fakat Dakka’da iki ay bir başına yaşadıktan sonra “çok üzgün hissetmeye” başlamış.

Sokağa çıkma yasakları kalkınca aile tekrar bir ortaya gelip başşehrin en kalabalık gecekondu mahallelerinden birinde derme çatma bir odalı bir meskene sığınmışlar. Lakin Imran artık okula gidemiyor:

“Sabah 7 üzere kalkıp bir şeyler yiyip dükkana gidiyorum. Sabah 9’dan akşam 10’a kadar çalışıyorum. Herkes bana yeterli davransa da çalışmayı sevmiyorum. Benim yaşımda kimse çalışmıyor orada.”

UNICEF Genel Yöneticisi Henrietta Fore, “Çocuk personelliği ile çabada taban kaybediyoruz, geçtiğimiz yıl da bu çabayı daha kolay hale getirmedi” diyor.

Öte yandan UNICEF ve ILO’nun raporunda belirttiği üzere, hükümetlerin hakikat tedbirleri alması halinde pandeminin tesirleri önlenebilir.

Çocuk işçiliğindeki artış eğilimi, eğitime yatırımın artırılması, milletlerarası çocuk yardımları, çocukların yine eğitime kazandırılması ve yetişkinlere iş imkanlarının sağlanması üzere adımlar sayesinde önlenebilir.

Kimi ülkelerde alınan tedbirler kimi çocuklar için olumlu sonuçlar da doğuruyor:

“Oyun oynayacak vaktim olsun istiyorum“ – Dana, 13, Filistinli fakat Ürdün’de yaşıyor

Dana, oyun oynayacak vakti olsun istiyor

“Babam mahpusa girdiğinde, dokuz yaşındayken çalışmaya başladım.

İki kız kardeşim, erkek kardeşim ve annemle yaşıyorum. Annem yaşlı ve hasta anneanneme bakıyor. Bir gün sokakta bir şeyler satıp para kazanan kuzenime yardım ettim. Sonra da kendim bir şeyler satmaya başladım.

Trafik ışıklarında duranlara her gün toka ve saç bandı satıyordum. Kazandığım tüm parayı da yemek alması için anneme veriyordum.

Okullar kapanınca daha geç kalkıp çizgi sinema izleyip yemeğimi yiyip dışarı çıkıyor, akşam olana kadar toka satıyordum.“

Lakin Dana, Unicef’in desteklediği bir mahallî yardım kuruluşuna gitmeye başlayıp üç ay evvel çalışmayı bıraktı.

“Artık konutta ailemle olmayı seviyorum, burada Arapça ve matematik öğreniyorum, öteki çocuklarla oynuyorum. Büyüyünce kuaför olmak istiyorum.“

Rapora nazaran, şayet gerekli tedbirler alınmazsa 2022’nin sonuna gelmeden yaklaşık 50 milyon çocuk daha çalışmaya başlayabilir.

Öte yandan çocuk personelliği kalıcı fizikî hasarlar bırakarak ömür uzunluğu devam edecek sıhhat sıkıntılarına sebep olabiliyor.

Ürdün’de yaşayan 12 yaşındaki Mohammad, 9 yaşından beri sokaklarda çöp toplayıp geri dönüşüm fabrikalarına satıyor.

“Bir gün sırtımda büyük bir paket taşıyordum. Çok ağırdı ve önüme hakikat düştüm. Parmağımı kırdım, bacaklarımın ikisi de yaralandı” diyor.

Tekrar UNICEF’in desteklediği bir yardım kuruluşunun sokakta görüp yardım elini uzatması sonucu Mohammad tedavi görmüş.

“Mutluyum zira buraya haftada üç gün gelip ders çalışıyorum, bilgisayar kullanma marifetlerimi geliştiriyorum. En hoşu ne mi? Diğer çocuklarla oynayabiliyorum.”

Justin’in kıssası: ‘Hayalimden vazgeçmedim’

Justin hayallerinden vazgeçmiyor

Madagaskar’da yaşayan Justin 17 yaşında ve 7 kardeşi var.

Ailesi boşandıktan sonra ne annesi ne de babası okul parasını ödeyebilmiş ya da onu yanında tutabilmiş.

14 yaşından beri çalışıyor.

“Çalışmaya devam ettim zira eğitimimi muvaffakiyetle tamamlamak istiyordum. En başta okulumu ve kitap paramı çıkarabilmek için hafta içi okuyup hafta sonu çalışıyordum.

Amcamın çekçeklerle nasıl para kazandığını gördüm, o da bana birebir işi yapmamı tavsiye etti. Fakat çok utangaçtım. Ben de ekmek pişirmeye başladım. Binbir çeşit Malagasy ekmeği yapabiliyorum.”

2020’de SOS Village d’Enfant ismi verilen bir lokal kimsesizler okulunda eğitimler alan Justin’in hâlâ çalışsa da hayatı çok değişti.

“Fırıncı olarak çalışmak için eğitimler alıyorum. Hem okuyup hem de hafta sonları küçük fırınımı döndürüyorum” diyor:

“Büyük zorluklar yaşadım fakat hayalimden vazgeçmeyeceğim. Tahminen maksadıma ulaşırım.”

UNICEF: Çocuk çalışanların sayısı son 20 yılda birinci kere artış gösterdi

Kaynak: T24