Erdoğan-Biden görüşmesi: ABD Lideri hangi bahisleri gündeme getirecek?

Amerikalı yetkililerin ABD Lideri Joe Biden ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ortasında NATO Tepesi sırasında yapılacak görüşmeye ait yaptığı son açıklamalar, Biden’ın iletilerinin üç ana öge üzerinde ağırlaşacağını gösteriyor.

Biden’ın 20 Ocak’ta misyona başlamasından sonra Erdoğan ile gerçekleştireceği birinci yüz yüze görüşmede, Türk-Amerikan münasebetlerindeki “fırsat ve anlaşmazlıkları” farklı ayrı ele alacağı, insan hakları ve kıymetler konusunu da kıymetli bir başka başlıkta değerlendireceği kaydediliyor.

İki önder, Biden 20 Ocak’ta vazifeye başladıktan sonra yalnızca 23 Nisan’da telefonda görüşmüşlerdi.

O konuşma sırasında Biden’ın evvel Erdoğan ile NATO Tepesi’nde bir ortaya gelmek istediğini kaydettiği, akabinde da 24 Nisan açıklamasında “soykırım” sözünü kullanacağını söylediği basına yansımıştı.

Birinci yurt dışı ziyareti sırasında ikili görüşme gerçekleştireceği önderler ortasına Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı da koyan Biden’ın böylelikle Türkiye Cumhurbaşkanı’na kıymetli bir milletlerarası görünüm imkanı yarattığı, bunun Ankara’ya sağlanmış kıymetli bir kazanım olduğu Washington’da yapılan değerlendirmeler ortasında.

İki başkanın birbirlerini Biden’ın 2008-2016 ortası lider yardımcılığı devrinden âlâ tanıdıkları ABD’li yetkililer tarafından sıklıkla yapılan bir referans olarak dikkat çekiyor. Washington’da yapılan değerlendirmelerde, bu tanışıklığın görüşmeye olumlu bir biçimde yansıyacağı beklentisi de yer alıyor.

Türk-Amerikan bağlarındaki fırsat ve uyuşmazlıklar

Beyaz Saray Sözcüsü Jan Psaki, Biden-Erdoğan görüşmesiyle ilgili bir soruyu yanıtlarken, Türkiye ile var olan ilgiyi “yapıcı bir formda birlikte çalışmaya devam edilmesi gerektiğini hissettiğimiz alanların ve fırsatların olduğu, tıpkı vakitte önemli uyuşmazlıklar yaşadığımız alanların da olduğu bir NATO ortağıyla olan ilişki” kelamlarıyla tanımladı.

Biden devrinde Türkiye-ABD münasebetlerinin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun tanımladığı üzere “pozitif gündem” üzerinden devam ettirilebileceği, bilhassa bölgesel bahislerde yapılacak işbirliğinin bu sürecin dinamik bir formda yürümesine katkıda bulunacağı bedellendiriliyor.

Getty Images Ankara’nın Kabil milletlerarası havalimanının inançlı bir halde işletmeye açık tutulması önerisi Washington’da memnunyietle karşılandı.

Afganistan’da hükümet ve Taliban ortasında siyasi muahede sağlanması konusunda Türk ve Amerikan dışişleri bakanlıklarının son aylarda gerçekleştirdiği işbirliği ve Ankara’nın Kabil memleketler arası havalimanının inançlı bir biçimde işletmeye açık tutulması için teklifte bulunması Washington’un memnuniyetle karşıladığı gelişmeler oldu.

NATO önderler tepesinde de gündeme gelecek bu teklifin Biden tarafından da olumlu formda ele alınabileceği öngörülüyor. Tekrar bu kapsamda, Suriye ve Libya’da örtüşen görüşlerin Erdoğan-Biden görüşmesine olumlu yansıyacağı beklentisi güçleniyor. Türkiye’nin son devirde Ukrayna-Rusya tansiyonunda Rusya ile ilgilerini tehlikeye atabilecek biçimde konumunu değiştirmesi ABD tarafından not edilen bir gelişme.

Ankara-Washington çizgisinde derin uyuşmazlıklar

Fakat Türk-Amerikan alakalarının son devrinde yaşanan gelişmeler, görüş ayrılığı yaşanan bahislerin fırsatlara nazaran çok daha fazla ve derin olduğunu ortaya koyuyor.

ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken’ın Senato Dış Münasebetler Komitesi üyelerinin Türkiye ile ilgili sorularını yanıtlarken yaptığı “Türkiye’nin bazen, olması gerekenin bilakis, bir NATO müttefiki üzere davranmadığı” vurgusu Washington’un Ankara’ya yönelttiği en temel tenkit ögelerinden biri.

Reuters ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken, Senato’da Türkiye ile ilgili açıklamalarda bulundu. Senato Dış Alakalar Kurulu Lideri Bob Menendez’in sorusu üzerine Blinken, “Türkiye’nin kimi vakit olması gerektiği üzere bir NATO müttefiki olarak davranmadığını” lisana getirdi

Blinken, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemleri almasını, Güney Kafkasya, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’ta milletlerarası hukuka karşı davranışlarını en değerli olarak sıraladı ve bu hususların Erdoğan-Biden görüşmesinde lisana getirileceğini bildirdi.

Milletlerarası ve Türk basınında çıkan birtakım haberlere rağmen, ABD’nin S-400 sorunun tahlili konusunda Türk hükümetine yeni bir teklifte bulunmadığı ancak “işleri daha da güç sokacak adımlar atmaması” ihtarında bulunduğu kaydediliyor. ABD tarafı, Rusya’dan yeni bir silah sistemi alınması, mevcut S-400’lerin aktive edilmemesi ve test edilmemesi konusunda Türkiye’yi uyarırken, Rus savunma sistemleriyle ilgili statükonun değişmesinin daha ağır yaptırımlara neden olacağını da anımsatıyor.

Biden, Kıbrıs’a dikkat çekebilir

ABD Lideri’nin dikkat çekeceği dış siyaset bahislerinin başında Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’ın olacağı kaydediliyor. Yunanistan ile diyalog sürecine giren Türkiye’ye Doğu Akdeniz’in tartışmalı bölgelerine araştırma gemilerini ve donanmasını göndermemesi konusunda güçlü telkinde bulunan ABD, misal halde Kıbrıs açıklarına da gemi gönderilmemesini istiyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 20 Temmuz’da Kuzey Kıbrıs’a yapacağı ziyarette kıymetli açıklamalarda bulunacağını açıklaması ve hatta Geçitkale’de Türk silahlı insansız hava araçları için bir üs açılacağının basına yansıması Batı’nın tasalarını artırmıştı.

Getty Images Erdoğan’ın Geçitkale’de Türk silahlı insansız hava araçları için bir üs açılacağının basına yansıması Batı’nın tasalarını artırmıştı.

Kıbrıs Meselesi’nde tarihî olarak Rumlara yakınlığı nedeniyle Türkiye tarafından eleştirilen Biden’ın Erdoğan ile görüşmesinde bu mevzuyu da gündeme getireceği, başta kapalı Maraş bölgesi olmak üzere adada istikrarları değiştirecek adımlardan kaçınılması bildirisini vereceği öngörülüyor.

İnsan hakları ve demokrasi sorunu masada

Biden’ın gündeminde yer almasına kesin gözüyle bakılan mevzulardan biri de Türkiye’nin insan hakları ve demokrasi konusunda giderek olumsuzlaşan sicili. Biden idaresi, 20 Ocak’ta misyona geldikten sonra yaptığı birçok açıklamada, Türkiye’nin insan hakları ihlallerini, temel hak ve özgürlükleri kısıtlayıcı adımlarını, siyasi muhalifleri ve gazetecileri yasal süreçlerle susturma yolunu seçmesini ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına rağmen Selahattin Demirtaş ve Osman Kavala’nın cezaevinde tutmaya devam etmesini eleştirmişti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir kararnameyle Türkiye’yi İstanbul Sözleşmesi’nden çekmesine direkt Beyaz Saray reaksiyon göstermiş, Ankara’nın bu kararını gözden geçirmesini istemişti. Biden’ın Erdoğan ile görüşmesinde bu bahisleri bir defa daha lisana getirmesi bunu yaparken de Türk-Amerikan alakalarının değerli bir bileşenin paylaşılan bedeller olduğunu anımsatması bekleniyor.

• Erdoğan-Biden görüşmesi öncesi Türkiye’den ABD’ye hangi bildiriler veriliyor?
• ABD Dışişleri Bakanı Blinken: Türkiye bazen NATO müttefiki üzere davranmıyor
• Biden’ın ‘soykırım’ açıklaması Türk-Amerikan alakalarını nasıl tesirler?
• Çavuşoğlu, Erdoğan-Biden görüşmesine ait konuştu: “Her bakımdan kritik; olumlu geçeceğine inanıyoruz”

Türkiye’yi Batı bloğunda tutmak

ABD Lideri’nin Erdoğan ile görüşmesinin temel hedeflerinden birisi de bir taraftan ikili ilgiyi muhakkak bir rayda tutarken, başka yandan da NATO ve Avrupa güvenliği için çok değerli olan Türkiye’yi Batı bloğunda tutacak bir siyasi çerçeve yaratmak olduğu bedellendiriliyor. Dışişleri Bakanı Blinken da, Senato’daki konuşmasında, ABD’nin “Türkiye’nin çıpasını Batı’da tutmaya çalışacağını” kaydetmişti.

Getty Images

ABD, Türkiye’yi Batı’da tutmak için Avrupa Birliği ile de işbirliği yaptığını saklamıyor. Biden’ın 14 Haziran’da Erdoğan ile 15 Haziran’da AB önderleriyle yapacağı görüşmelerde, Türkiye-AB münasebetlerini de gündeme getirmesi ve AB önderleri ile Türkiye daha yakın çalışacağı iletisini vereceği öngörülüyor.

Biden’ın, ekonomik ve siyasi olarak sıkıntı bir süreçten geçen Erdoğan ile birinci yüz yüze görüşmesinde Türk-Amerikan ilgilerinin belirli bir raya oturabileceği lakin bunun bu türlü devam etmesinin Ankara’nın başta S-400 olmak üzere problemli alanlarda tek taraflı aksiyonlardan kaçınmasına bağlı olacağı iletisini verebileceği bedellendiriliyor.

Kaynak: T24