İran’da cumhurbaşkanı adayları hakkında ortaya atılan argümanlar ne kadar yanlışsız?

İran’da Cuma günü yapılacak seçimlerle ülkenin yeni Cumhurbaşkanı seçilecek.

Birçok adayın elendiği seçim sürecinde, toplam yedi aday yarışacak. Adaylar üç defa televizyon tartışmasında karşılaştı.

İran’da yargı erkinin başındaki İbrahim Reisi, seçimin en güçlü adayı olarak görülüyor.

İbrahim Reisi ve öbür adaylarla ilgili en çok gündeme gelen dört iddiayı inceledik.

İnternete sansür arttı mı?

Eski Merkez Bankası Lideri ölçülü aday Abdülnasır Himmeti ve hafta başında adaylıktan çekilen reformcu bağımsız milletvekili Muhsin Mehralizade, Reisi ile ilgili şu argümanlarda bulundu:

• “İran’daki yasaklı web siteleri ve toplumsal medya hesaplarına yenilerini ekledi.”
• “Gazeteleri ve gazetecileri amaç aldı.”

Reisi ise Mart 2019’da yargının başında olduğu devirde hiçbir internet sitesinin ya da gazetenin kapatılmadığını söyledi.

Lakin yüksek güvenlikli olmasıyla bilinen Signal isimli iletileşme uygulaması Ocak ayında yasaklandı. Signal yasaklama kararını, İran’da en çok indirilen uygulama olduklarını ve bloke edildiklerini söyleyerek duyurdu:

Ever since Signal simultaneously hit #1 on the ???????? Play Store and #1 on the ???????? government's block list, we've been working around ???????? censorship.

Unable to stop registration, the IR censors are now dropping all Signal traffic.

Iranian people deserve privacy. We haven't given up.

— Signal (@signalapp) January 25, 2021

Haftalık mecmua Seda ise Tahran ile Washington ortasındaki gerginliğe yer vermesi ve kapağında bir ABD savaş gemisini resmetmesinin akabinde 2019’un Mayıs ayında kapatıldı.

Oxford Internet Enstitüsü’nden araştırmacı Mahsa Alimardani’ye nazaran, Reisi internetteki özgürlük alanını daraltan birçok adımın gerisindeki isimlerden:

“Yargıdaki misyonu müddetince, azınlıkların hakları, LGBTQ hakları ve mecburî başörtüsüyle ilgili gönderilerin paylaşıldığı Telegram kanallarının yöneticileri gözaltına alındı.”

İranlı doğrulama servisi Factnameh’e nazaran, Reisi’nin misyonu boyunca Instagram’a erişimin kısıtlanması da daima gündemde kaldı.

2019’da tutuklanan protestocular özgür bırakıldı mı?

Reisi’yle ilgili tenkitlerden biri de 2019’un Kasım ayında petrol fiyatlarındaki artışın tetiklediği aksiyonlarda tutuklanan protestocularla ilgiliydi.

Aksiyonlar, güvenlik güçleri tarafından sert ve kanlı formda bastırılmıştı.

Milletlerarası Af Örgütü 304 kişinin öldürüldüğünü söylerken, Reuters haber ajansı bu sayıyı 1500 olarak duyurmuştu.

İranlı yetkililer ise her iki sayıyı da kabul etmedi. Resmi sayılar açıklanmadı lakin İran’da parlamentonun ulusal güvenlik komitesi o periyotta 7 bin kişinin tutuklandığını kaydetti.

Mehralizade adaylıktan çekilmeden evvel katıldığı tartışma programında Reisi’yi zorlayarak, İran’ın dini önderi Ayetullah Ali Hamaney’den hala mahpustaki tutukluları affetmesini istemesini söyledi.

Reisi ise tutukluların birçoklarının manevî başkan tarafından affedildiğini, sadece “başka ülkelerle bağlantıları olanların ve özel duruma sahip mahkumların” içeride olduğunu savundu fakat data paylaşmadı.

Öte yandan Reisi cezaevlerindeki Covid tehlikesini azaltmak için on binlerce mahkumun özgür bırakıldığını söyleyerek, “Böylesini dünyada kimse yapmadı” yorumunu yaptı.

Milletlerarası Af Örgütü, geçen yıl birtakım protestocuların aftan yararlandığını söylemekle birlikte, “yetkililerin tutuklu sayısı ve suçlamalarla ilgili bilgi paylaşmadığını” da hatırlattı.

Seçim mitinginde Covid kuralları ihlal edildi mi?

Son TV tartışmasında Mehrelizade, Reisi’nin 9 Haziran’da Ahvaz kentindeki seçim mitinginde toplumsal aralık ve maske üzere Covid kurallarının ihlal edildiğini ileri sürdü.

Reisi, mitingle ilgili gerekli müsaadelerin alındığını ve mitingde Covid kurallarının benimsendiğini savundu.

تصویر برنامه‌ی ویژه و کاربردی #رئیسی برای مقابله با #کرونا!
ستاد اشاعه‌ی ویروس منحوس در اهواز! pic.twitter.com/et8ucoeUob

— حسین رزاق (@hoseinrazzagh) June 9, 2021

Tartışmaların akabinde İran’da Covid-19 salgınıyla ilgili kuralları belirleyen şura, açıklama yaptı:

• Miting müsaadesi, şahıslar ortasında 4 metre bırakılması şartıyla verilmişti.
• Seçim kampanyası 28 yerleşim yerinden 4 bin kişinin otobüslerle taşınmış olması nedeniyle Covid kurallarını ihlal etmişti.

İran’ın mevcut meselelerinin sorumlusu kim?

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yarışacak adaylardan, eski İhtilal Muhafızları Ordusu Genel Kumandanı Muhsin Rızai, öbür aday eski Merkez Bankası Lideri Abdülnasır Himmeti’yi, İran para ünitesinin bedel kaybından sorumlu tuttu.

Reisi lehine adaylıktan çekilen Ali İstek Zakani de Himmeti’yi “ulusal paraya ziyan vermekle” suçladı.

Meğer İran para ünitesi Riyal geçtiğimiz yıllar içerisinde bedel kaybetti ve 2018’in Temmuz ayında Himmeti Merkez Bankası Lideri olarak belirlendiğinde esasen bedel kaybı başlamıştı.

İran yıllardır ABD’nin yaptırımlarının da tesiriyle ekonomik olarak zorluklar yaşıyor.

ABD Lideri Joe Biden’ın seçilmesinin akabinde yaptırımların gevşeyeceğine yönelik umutlar yeşerse de, koronavirüs salgını ve petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar üzere etkenler para ünitesindeki paha kaybının sürmesine yol açtı.

• İran’da 18 Haziran’da yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi neden değerli?
• İran’da iki cumhurbaşkanı adayı seçimden çekildi
• İran’da cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yarışacak adaylar kimler?

Kaynak: T24