Erdoğan-Biden görüşmesi Türk-Amerikan bağlarını nasıl tesirler?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Lideri Joe Biden ortasında Brüksel’de gerçekleşen görüşme, Türk-Amerikan bağlantılarının geleceği açısından ihtiyatlı bir optimistlik ortamı yarattı.

Türkiye’nin NATO’ya bağlılığını güçlü tabirlerle lisana getirmesi ve Afganistan’da yeni bir misyona hazır olduğunu kaydetmesi de ABD ile bağlantılarda olumlu bir öge olarak değerlendirildi.

Biden’ın 20 Ocak’ta vazifeye başlamasının akabinde birinci kere 23 Nisan’da telefonda konuşan iki başkan, 14 Haziran’da birinci yüz yüze görüşmelerini Brüksel’de bulunan NATO karargâhında, NATO doruğu marjında gerçekleştirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, Biden’ın G7 başkanları dışında yüz yüze görüşme yaptığı hudutlu sayıda başkan ortasında yer alması dikkat çekti. Toplamda yaklaşık bir saat görüşen iki başkan, yarım saati aşkın bir mühlet baş başa görüştü; daha sonra heyetlerle devam etti.

Görüşmenin içeriğine ve münasebetlerin bundan sonraki seyrine ait değerlendirmeler, iki önder tarafından düzenlenen basın toplantılarıyla kamuoyuna duyuruldu.

Hem Biden’ın hem de Erdoğan’ın açıklamalarında kullandıkları yumuşak ve olumlu ton ile bilhassa Erdoğan’ın görüşme öncesine nazaran çok daha ölçülü bir lisan kullanması dikkat çekti.

Görüşme öncesinde NATO önderler tepesi sırasında da karşılaşan ve ayakta kısa bir görüşme gerçekleştiren Erdoğan ve Biden’ın sıcak ve samimi tutumlar içerisinde oldukları gözlenmişti. Bu havada gerçekleşen ikili görüşmenin “yapıcı ve verimli” geçtiği her iki tarafça da lisana getirildi.

Erdoğan’ın 3 temel bildirisi

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın basın toplantısında yaptığı açıklamalarda üç temel ileti öne çıktı.

Bu iletilerin başında Erdoğan’ın, Ocak 2020’de kendisi için “otokrat” tabirini kullanan, 24 Nisan bildirisinde da 1915 olaylarını “soykırım” olarak tanımlayan ABD Lideri ile bağlantısını “uzun yıllara dayalı dostlukla” tabir etmesi oldu.

Biden’ı her iki olayda da sert tabirlerle eleştirmiş olan Erdoğan, Brüksel’de hem beden lisanıyla hem de dostluk tabirleriyle ABD Lideri ile ortasında ikili bir sorun olmadığı iletisini vermiş oldu.

Erdoğan’ın ikinci değerli iletisi, “Türk-Amerikan bağlarında çözülemeyecek bir sorun olmadığına” ait değerlendirmesi oldu.

Basın toplantısında Türkiye ve ABD açısından en değerli iki sorun olarak görünen Washington’un, omurgasını YPG’nin oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’ne takviyesi ve Ankara’nın Rus S-400 silah sistemleri alması hususlarına değinen Erdoğan, taraflar ortasında direkt ve aktif bir diyalogla bu sıkıntıların aşılabileceğini söz etti.

ABD’nin YPG’ye dayanağını isim vermeden eleştiren ve genel olarak müttefiklerin “Türkiye’nin terörle uğraşına takviye vermediğini” söyleyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, S-400 konusunda ise mevcut statükonun değişmeyeceği belirtti.

Erdoğan’ın üçüncü ve tahminen de en değerli iletisi, Türk-Amerikan bağlarının işbirliği yapılabilecek bölgesel meseleler üzerinden derinleşip gelişebileceğine ilişkindi.

Karşılıklı hürmet ve anlayış vurgusu yapan Erdoğan, “İşbirliği alanlarımızın sorun başlıklarından daha geniş ve varlıklı bir görünüm sergilediğini düşünüyoruz” kelamlarıyla bundan sonraki sürece verdiği değeri göstermiş oldu.

• Erdoğan, Biden ile görüşmesinde 1915 olaylarının gündeme gelmediğini söyledi

Getty Images

Dışişleri Bakanları temasta kalacak

Biden ise basın toplantısında Erdoğan’la görüşmesine ait kısa bir bilgi verdi. Biden, “Ekiplerimiz görüşmelere devam edecek. Türkiye ile ABD ortasında gerçek bir ilerleme kaydedeceğimize inanıyorum” tabirlerini kullandı.

Erdoğan-Biden görüşmesinde ele alınan mevzuların takibi için iki ülke dışişleri bakanlarının temasa geçmeleri ve diyaloğu devam ettirmeleri öngörülüyor.

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, münasebetlerin yol haritasının belirlenmesi için ABD tarafına bir vizyon evrakını sunduklarını ve cevap beklediklerini kaydetmişti.

Bu kapsamda görüşmeler için ya kendisinin Washington’a gidebileceğini ya da ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken’ın Türkiye’ye gelebileceğini söylemişti.

Soykırım ve insan hakları konusu

İkili görüşmelerde gündeme gelmeyen hususlar da Erdoğan-Biden görüşmesinin seyrine ait kıymetli işaretler verdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan hem 26 Mayıs’taki TRT röportajında hem de 13 Haziran’da Brüksel’e gerçek yola çıkmadan evvel düzenlediği basın toplantısında, 1915 olaylarının “soykırım” olarak tanımlanmasından kaynaklanan rahatsızlığını Biden’a ileteceğini açıklamıştı.

Getty Images

Lakin basın toplantısında, bu mevzunun gündeme getirilip getirilmediği sorulduğunda “Hamdolsun gündeme gelmedi” karşılığını veren Erdoğan, en sıkıntılı hususun masaya taşınmamış olduğunu belirtmiş oldu.

ABD Lideri Biden da, basın toplantısında, Türkiye ile ilgileri olumlu perspektiften değerlendirmeyi tercih etti ve başta insan hakları ve demokrasi ile ilgili Washington’un tasalarını kamuoyuna aktarmadı.

Biden’ın bu istikametteki davetlerini baş başa ya da heyetler ortası görüşmelerde Erdoğan’a iletip iletmediği ise bilinmiyor.

• New York Times: Erdoğan, Biden’la görüşmesi öncesi halini yumuşattı

Getty Images

Erdoğan’dan ‘güçlü NATO’ vurgusu

Erdoğan’ın iletilerinde dikkat çeken bir öbür değerli vurgu NATO müttefikliğine yaptığı vurgu oldu.

Başta ABD ve Fransa olmak üzere kimi üye ülkelerin Türkiye’yi “müttefiklik ruhuna uygun davranmamakla” eleştirdikleri bir devirde NATO tepesine katılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, yalnızca ittifaka olan taahhütlerini değil tıpkı vakitte NATO platformunda gelişen Türk-Amerikan münasebetlerine de vurgu yapmayı tercih etti.

Cumhurbaşkanı’nın “Üye devletler, kurucu prensiplerine sahip çıkmalı ve İttifak’ı güçlendirmelidir. Akdeniz’den Karadeniz’e, Avrupa’dan Asya’ya kadar NATO’nun sağladığı güvenlik şemsiyesine gereksinim duyulan her yerde, ittifak etkin rol üstlenmelidir. Periyot sorumluluktan kaçma değil, elini taşın altına koyma devridir. Özellikle NATO’nun global sınamalar karşısında daha aktif inisiyatifler üstlenmesi gerekmektedir.” kelamları bu yaklaşımı somutlaştıran bir bildiri olarak değerlendirildi.

Türkiye’nin Afganistan’da Kabil Milletlerarası Havalimanı’nın inançlı bir formda işletilmesi için askerlerini tutma eğilimi ve yeniden Afgan hükümeti ile Taliban ortasında sonuncu bir muahede için devrede olması; bu yeni devirde ittifak içindeki rolünün daha da artması açısından kıymetli bir işaret olarak bedellendiriliyor.

İhtiyatlı optimistlik hakim

Ankara’da yapılan değerlendirmelerde, Türk-Amerikan ilgilerindeki temel yapısal meseleler ve var olan itimat buhranı nedeniyle, ilgilerde süratli bir olağanlaşma yerine etaplı bir düzgünleşme beklenmesi gerektiği fikri öne çıkıyor.

ABD Kongresi’ndeki güçlü Türkiye muhalefeti ile Rum, Ermeni ve Yahudi lobilerinin aktifliği nedeniyle güzelleşme sürecinin kırılgan olduğuna dikkat çekiliyor.

Bu muhalif halin bilhassa S-400 konusunda kendisini göstermesi ve Kongre’nin Beyaz Saray üzerinde tekrar baskı kurması durumunda Türk-Amerikan bağlantılarında yeni bir buhranın oluşabileceği öngörülen riskler ortasında. Türkiye ve ABD, bu hususta kesin bir tahlile ulaşana kadar bu riskin varlığını sürdüreceği öngörülüyor.

Bunun yanı sıra, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs hususlarında yaşanabilecek olumsuz gelişmelerin direkt Ankara-Washington bağlarını de etkileyeceği, bu nedenle mevcut durumun lakin ihtiyatlı optimistlik kavramıyla tanımlanabileceği yapılan değerlendirmeler ortasında.

• Cadillac One: Biden’ın özel tasarlanmış 10 tonluk makam aracı

Kaynak: T24