Enflasyon denklemi ve risk faktörlerinin ağırlıklanması

Enflasyon, Mayıs ayı için yıllık bazda %16,6 düzeyinde açıklandı. Faal olan risklere kıyasla, ekonomistlerin beklentisinin çok altında olan bu oranın birtakım yapay ve bir seferlik tesirlerden kaynaklı olarak düşük geldiğini düşünmekle birlikte; kalıcı faktörlere dayanmayacak bir enflasyon düşüşünün de Merkez Bankası açısından bir yanılsamaya neden olmaması gerektiğini düşünürüz. Birkaç farklı kanal üzerinden gerçekleşecek olan enflasyon risklerinin derecesi ilerleyen aylarda güncellenecektir, bu durumda da elde baz tesiri haricinde yardımcı olacak pek bir faktör kalmamaktadır.

ÜFE ile TÜFE ortasındaki makas Mayıs ayında 21 puana yükselmiştir. Bu da aslında TÜFE üzerine yansımamakla birlikte, aslında maliyetler üzerindeki enflasyonist tesirin artması manasında değerli bir detaydır. Mayıs’ta kapanma tesirleri nedeniyle inaktif kalmış olan birçok iş kolunda yansıtılamayan artırımların, Haziran itibariyle canlanan piyasa şartları çerçevesinde yansıma bulmasını bekleriz. Hizmet bölümündeki fiyatlarda daha süratli bir yansıma görülebilmekle bir arada, imalat sanayi iş kollarında ve ziraî üretimde de fiyat ve girdi maliyeti tesirleri enflasyonu artırıcı derecede olmayı sürdürecektir. Enflasyonda mahallî faktörlere ek olarak, global tesirleri de tahlillere dahil etmek kıymetlidir. Bunu da döviz kuru tesirlerini hesaba katmadan, orjinal döviz bazlı fiyatlar üzerinden pahalandırmak gereklidir. Zira; sonraki başlıklarda daha detaylı değineceğimiz tedarik sıkıntıları ve bunun orta malı ile en son mal fiyatları üzerindeki tesirleri, iç piyasadan evvel bir fiyat artışına neden olmaktadır ve enflasyonist etkiyi katlamaktadır. İthal malların fiyatı TRY’ye çevrilirken de döviz kuru tesiri devreye girmektedir.

Hasebiyle; mevcut tamponlarla absorbe edilemeyen bir enflasyon tesiri kelam bahsidir. TRY’nin süregelen paha kaybı tesiri, güçte fiyat artışlarını sınırlayan “eşel taşınabilir / tavan fiyat” uygulamasının olmayacak olması ve vergi oranlarındaki artışların tesiriyle bir arada ana göstergelerin istikametini aşağıya çevirebilmiş değiliz. Enflasyonun en yüksek düzeyini görüp görmediği ile alakalı fotoğraf şimdi net olmamakla birlikte, aslında ele almamız gereken mevzunun “tepe noktası” değil, enflasyonun ana doğrultusu olduğunu göz önünde bulundurmak gereklidir.

Faizlerin düşmesinin yolunun öncelikle enflasyonun düşmesinden geçtiğini düşünecek olursak; bu ortamda faiz indiriminden çok mali sıkılığın derecesinin tahlil konusu edilmesi daha gerçek bir yaklaşım olacaktır. Merkez Bankası’nın siyaset gevşemesi için kâfi bir alan olmadığını düşünüyoruz.

ÜFE (turuncu) ve TÜFE (mavi) oranlarının karşılaştırması… (Kaynak: Bloomberg, TÜİK)

TRY’nin ayrışma derecesi, kırılganlık faktörleri

TRY, son devirde rölatif olarak emsal ülkelerin para ünitelerinden negatif ayrışan bir pozisyondadır. Süregelen paha kaybı toplamda içsel ve dışsal faktörlerin bileşimi olmakla birlikte; dışsal faktörlerin de tesir katsayısını içeriden kaynaklı kırılganlıklar artırmaktadır. Yani, aslında bizim denetimimizde olmayan faktörlerin derecesini aslında tekrar bizim denetimimizde olan faktörler belirlemektedir. Siyaset pratiklerine ait durum, belirsizlik aralığının yüksek olması ve stabilleşmeyen yatırım ortamı iç kırılganlık faktörlerinin genel başlıklarını oluşturmaktadır.

Merkez Bankası’nın PPK toplantısı 17 Haziran tarihinde gerçekleşecek. Siyaset faizinde bu toplantıda bir değişiklik yapılmasını beklemiyoruz. Mayıs enflasyonu, faiz indirimine husus olabilecek bir mutlaklık ve derinliğe işaret etmemektedir. Kaidelerin daha olağan olduğu Haziran’da muhtemelen teyit edilmeyecek bir enflasyon düşüşü olmasından mütevellit; genel bir data trendini tahlil etmek ismine Merkez Bankası’nın beklemeyi tercih edeceğini düşünüyoruz. Geçen hafta yapılan ekonomist toplantısında Sn. Şahap Kavcıoğlu, “erken bir faiz indirimi beklentisinin yersiz olduğunu” belirterek, enflasyon düşüşü konusunda 3Ç21 sonu – 4Ç21 başı üzere bir vakit dilimine referans vermişti. Cumhurbaşkanı Sn. Recep Tayyip Erdoğan, bu toplantının öncesinde verdiği TV röportajında ise Temmuz – Ağustos üzere bir vakit diliminde faizlerin düşebileceğini söylemişti. Bu açıdan bakıldığında; Haziran ayı ve sonrasındaki enflasyon gerçekleşmelerini ve bunları etkileyen faktörleri kritik görüyoruz.

TRY’nin kıymet kaybı, Mart sonundan itibaren tekrar katmanlı bir halde görülmekle birlikte; gerek yeni vakit dilimi gerekse de son 1 yıllık vakit diliminde misal ülkelerin para ünitelerinden negatif ayrışmış pozisyonda olduğu görülmektedir.

TRY ve benzeri ülkelerin para ünitelerinin son 1 yıl içindeki bedel değişimleri karşılaştırması (Faktör 100’e nazaran normalleştirilmiş… Kaynak: Bloomberg

Fed “taper tantrum” konusu…

Çok katmanlı olarak kıymetlendirilmesi gereken bir mevzu da Fed’in “taper tantrum” süreci ile buna dair iletişim… Piyasaya çok farklı sinyallerin gönderildiğini görüyoruz ve bunlardan net bir çıkarım yapmak çok muhtemel değil. Zira enflasyon konusu hala epey tartışmalı bir yerde ve değerli olan Fed’in ne düşündüğü olduğundan ötürü mevzuyu her açıdan ele almak gerekiyor.

Enflasyona derin ve analitik bir bakış açısı getirmek için; şu anda dünyada bilindiği üzere bir hammadde tedarik sorunu ve chip krizi var. Sanayideki üretimi direkt olarak etkileyen bir durum… Türkiye başlığında, fazla detaya girmeden ele aldığımız ve global enflasyonu tetikleyen bu durum üretim maliyetlerini ve çıktı fiyatlarını üste çekiyor. Endüstrisi gelişmiş ülkeler hem enflasyonu kendileri yaşıyor, hem de bizim üzere ülkelere ihraç ediyorlar. Tüketim malında olsa bile orta malında bir elastikiyet gösteremeyeceğimiz için bu enflasyon, bize de geçiş tesiri yapıyor. Yüksek teknoloji içerisinde de bu bilgisayar çipleri kullanım elastikiyetine sahip değil, yani malın içeğinden çıkartılması ya da ikame edilmesi kelam konusu olamaz. Gelişen teknolojide yeni olağan artık bilgisayar teknolojisi üzerine konseyi; yani chip krizi yalnızca akıllı telefon, bilgisayar vs. için değil, beyaz eşya, mesken aletleri, araba üzere birçok sağlam tüketim kaleminin içeriğinde var. Otomotiv sanayiindeki teslimat ertelemeleri de bundan kaynaklanıyor, zira chip tedariğinde sorun var ve siparişler bu nedenle gecikiyor. Girdinin arzındaki badire, malın da arzında külfete yol açıyor.

Enflasyondaki maliyet artırıcı tesirlerin, gelecek yıl oranlamanın içerisinden çıkacağı ve enflasyonun olağan düzeylere yanlışsız gerileyeceği öngörülüyor. Fed bu nedenle sabırsız davranmak istemiyor. Biden’ın ekonomik paketinin de enflasyonist boyutu var yalnız, hem ferdî harcamalara katkısı hem de altyapı inşası nedeniyle oluşacak materyal talebinden ötürü. Arzın kısıtlandığı bir ortamda talebi de artırırsanız, bu size enflasyon olarak geri döner. Enflasyonun birkaç aylık süreksiz bir problem olmadığı tartışması da buradan dönüyor. ABD’de gerçek faizler, şayet faizler artmayacaksa derine yanlışsız dalışa geçecektir. Ekonomiyi çok ısındırması ve enflasyonu tetiklemesi bağlamında istenmeyen bir durum..

Fed’in bu basamağa geçmek için “taper tantrum” bağlantısına başlaması bu yüzden yakın bir vakitte diliminde beklenmektedir. Operasyonel kimi süreçler ve kapatılan ikincil piyasa kredi fasilitesi kapsamında satılacak ETF’ler ile bu süreç pratikte başlatılmış olabilir, lakin her yürüyüş bebek adımlarıyla başlar. Likidite azaldıkça, faizlerin artması bir gereksinim olacak. 16 Haziran’da Fed kıymetli açıklamalar yapacak, şayet Powell taper tantrum söylem ederse piyasaya bunun süratli bir yansıması olacaktır. Bunun belirleyicisi olacak olan ise; Fed içerisinde “enflasyonla başa çıkmak ve iktisatta çok ısınma tesirini dengeleyebilmek adına” varlık alımlarını azaltma etabına geçilmesi görüşünün yük derecesi olacaktır.

ABD 10 yıllık tahvil faizi, tüketici enflasyonu ve Fed 5 yıllık enflasyon break-even karşılaştırması… Kaynak: Bloomberg

Kaynak: Tera Yatırım
Hibya Haber Ajansı

Kaynak: Hibya Haber Ajansı