23 Haziran Dünya Bayan Mühendisler Günü: Türkiye’nin birinci bayan mühendisi Sabiha Rıfat Gürayman ve Anıtkabir’le bütünleşen kıssası

Sabiha Rıfat Hanım, Cumhuriyet’in birinci yıllarında erkeklerin tahakkümünde olan mühendislik mesleğinde bir dönüşüme öncülük edecektir.

Anıtkabir’le “bütünleşen” Sabiha Rıfat Gürayman’ın izini sürdük.

Sabiha Rıfat Hanım: Ailemde ‘Başarabilir mi?’ kuşkusu hiç oluşmadı

1910 yılında Makedonya’nın Manastır kentinde doğan Sabiha Rıfat Hanım’ın babası Yüzbaşı Rıfat Beyefendi misyon için İstanbul’a gelince, aile Üsküdar’da yaşamaya başladı.

Annesi ve küçük kardeşi tüberküloza yakalanan Sabiha Hanım, genç yaşta annesini kaybetti.

Sabiha Hanım, savaş yorgunluğu ve hastalıklarla geçen yıllara karşın ailesinin eğitimini daima desteklediğini anlatıyordu.

1991’de İTÜ Vakfı Mecmuası’na verdiği röportajda paylaştığı anıları şöyle:

“Benim birinci hocalarım annem ve babamdı. Daha ilkokula başlamadan okuma yazma öğrenmiştim. Babam 1906 yılında Harbiye’den mezun olmuş, birçok cephelerde savaşmış, yaralanıp esir düşmüştü. Savaş yıllarında yokluk, babamın asker olması, işgal kuvvetlerinin baskıları sık sık yer değiştirmemize sebep oldu.

“Aile içinde yaşadığımız büyük acılar nedeniyle savaşın bittiği yılların coşkusunu yaşayamadık bile. Bütün bunlara karşın eğitimim yarıda bırakılmadı, bu hususta birçok kararı da kendim vermek zorunda kaldım. Onlarda da bana karşı ‘Başarabilir mi?’ kuşkusu hiçbir vakit oluşmadı. Ben de direncimi yitirmeden sonuna kadar dayandım.”

Nişantaşı Kız Ortaokulu’nu bitirip İstanbul Kız Lisesi’ne kaydolan Sabiha Hanım, birebir öğretmenleri üzere matematiğe olan yeteneğinin de farkındaydı.

Atatürk’ün buyruğuyla kız öğrencilerin de Mühendis Mektebi’ne alınacağını duyar duymaz Gümüşsuyu’ndaki mektebe koştu.

Yanında ne bir evrak vardı, ne de para.

Nişantaşı’ndaki ortaokulunun yardımlarıyla son anda evraklarını toparlayıp müracaatta bulunan Sabiha Hanım, lise mezunları ortasından sıyrılarak, ortaokul mezunu olmasına karşın imtihanı kazandı..

‘Herkes ne yapıyorsa, biz de onu yapacağız’

1933’te ülkenin birinci bayan yüksek inşaat mühendisi olarak mektepten mezun oldu.

Erkek meslektaşları ile ortalarında bir fark görmediğini ömrü boyunca yineleyen Sabiha Hanım, birlikte mezun olduğu arkadaşı Melek Hanım dönüp ona “Şimdi ne yapacağız artık?” diye sorduğunda “Herkes ne yapıyorsa, biz de onu yapacağız” karşılığını vermişti.

Sabiha Hanım, daha sonra Ankara’daki Nafia Müdürlüğü’nde (Bayındırlık Bakanlığı) çalışmaya başladı.

Meslek hayatına başladığı vakitler isminin “Mühendis Hanım”a çıktığını anlatıyordu:

“Çoğu vakit mühendis arayanlar odama girip bayan gördükleri vakit geri çıkıyorlar, telefonda bayan sesi duyanlar geri kapıyorlardı. Ama vakitle bana alışıldı ve etrafımda büyük bir sevgi ve hürmet çemberi oluştu.”

BBC Türkçe‘ye konuşan Mühendis ve Eğitimci Doç. Dr. Günseli Naymansoy, “O vakitler uygun okulların mezunları devlette yer alabiliyordu. Bayındırlık Bakanlığı’na müracaatı sonrası işe alınmış, fakat masasında oturmak üzere alınmış” diyor.

Cumhuriyet devrinde bilim dünyasına öncülük eden bayanları anlatan kitapları bulunan Naymansoy, yıllardır Sabiha Hanım’ın öyküsünü araştırıyor.

O devir “ülke yine inşa edilirken” okulların, binaların, köprülerin de inşasının sürat kazandığını, hatta mimarlar için yarışlar düzenlendiğini belirten Naymansoy, “O da bu şantiyelerde misyon almak istemiş fakat müsaade verilmemiş. Dinlememiş, ben köprü inşaatlarına gideceğim diye tutturmuş” diye de ekliyor.

‘Dağ başındaki şantiyede bayan mühendis olmaz’

Nitekim de Sabiha Hanım’ı kimse tutamadı.

1936 yılında Ankara-Beypazarı karayolunun 86. kilometresine yapılan köprünün inşaatında faal olarak vazife aldı. Anadolu’da köprü inşa eden birinci bayan mühendis unvanını da böylelikle kazandı.

KAYNAK,SABIHA GÜRAYMAN’IN AILESI / GÜNESLI NAYMANSOY

 

Fotoğraf altı yazısı,

Sabiha Hanım’a ithafen ilçe halkı bu köprüye, ‘Kız Köprüsü’ ismini verdi.